ჯანსაღი ცხოვრების პორტალი
ვარჯიშის დადებითი მხარეების შესახებ ბევრი მიმართულებით შეიძლება საუბარი – როგორც ზოგად, ისე უამრავ კონკრეტულ ჭრილშიც.
არსებობს არაერთი კვლევა იმის შესახებ, რამდენად მჭიდროდაა დაკავშირებული ფიზიკური აქტივობა ადამიანის ზოგად ჯანმრთელობასთან. ასევე არსებობს ცალკეული კვლევები, რომლებიც აჩვენებს, ადამიანის ორგანოთა რომელი სისტემებისთვისაა სასარგებლო კონკრეტული ვარჯიშები ან რომელი აქტივობაა არაა რეკომენდებული ჯანმრთელობის ამა თუ იმ პრობლების დროს.
კვლევა კი, რომელზეც ქვემოთ ვისაუბრებთ, აჩვენებს, რა შედეგები მოაქვს ვარჯიშზე უარის თქმას და უმოძრაო ცხოვრების წესს წლების განმავლობაში.
Earth.com-ზე გამოქვეყნებული სტატიის თანახმად, ერთ-ერთმა ბოლო კვლევამ აჩვენა, რომ წლობით არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობა შუახნის ასაკისთვის ორგანიზმზე გაზომვადი სტრესის კვალს ტოვებს.
ეს მიგნება საშუალებას გვაძლევს, გადავიაზროთ, რამდენად დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩვენი ორგანიზმისთვის 40 წლის ასაკამდე ყოველდღიურ აქტივობას.
კვლევის პროცესში აკვირდებოდნენ ადამიანებს ადრეული და შუა ასაკის პერიოდში. აღმოჩნდა, რომ ისინი, ვინც არააქტიურები იყვნენ ან აქტიურობას დროთა განმავლობაში ამცირებდნენ, სტრესის ტვირთს მომავლისთვის გადადებდნენ იმ დროს, როცა აქტიური წესით მცხოვრები ადამიანების შემთხვევაში ასეთი „დამგროვებლობა“ არ აღინიშნებოდა.
დაკვირვების პროცესში მკვლევარები აქტივობის დონეს ადარებდნენ ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციებს, რომლებიც კვირაში მინიმუმ 150 წუთიან ფიზიკურ აქტივობას გულისხმობს.
მონაწილეები ითვლიდნენ ინტენსიურ ფიზიკურ ვარჯიშებს, რომლებსაც ისინი თავისუფალ დროს აკეთებდნენ. საუბარია ისეთ აქტივობებზე, როცა სუნთქვა რამდენიმე წუთის განმავლობაში რთულდება.
კვლევის ინიციატორებმა ადამიანები 4 ჯგუფად დაყვეს შემდეგი თვისებებით: აქტიურებად, არააქტიურებად, კატეგორიად, რომლებიც აქტიურობას ზრდიდა და ვინც დატვირთვას ამცირებდა.
ამ მარტივმა დაყოფამ სპეციალისტებს მისცა შესაძლებლობა, გადაემოწმებინათ, აქვს თუ არა მნიშვნელობა მუდმივ აქტიურობას და არა – აქტივობის „აფეთქებებს.“
ხანგრძლივი სტრესი გროვდება
კლინიცისტები ამ დაგროვებას უწოდებენ ალოსტატიკურ დატვირთვას ანუ კუმულაციურ ფასს, რომელსაც ორგანიზმი განმეორებადი სტრესული რეაქციებისთვის იხდის.
როდესაც სტრესის ჰორმონები მაღალი რჩება, გული, იმუნური სისტემა და მეტაბოლიზმი ადაპტაციას ახდენენ, რაც შეიძლება ორგანიზმისთვის დამაზიანებელი გახდეს.
ამ დატვირთვის შესაფასებლად, მკვლევარები იყენებენ ბიომარკერებს, სისხლში ან სხეულის გაზომვად სიგნალებს ერთდროულად რამდენიმე სისტემიდან.
ამ მიდგომას არ შეუძლია ცალსახად თქვას, ადამიანი სტრესში იმყოფება თუ არა, მაგრამ მას შეუძლია გამოავლინოს ისეთი კანონზომიერებები, რომლებიც ჯანმრთელობის რისკებს უკავშირდება.
ფიზიკური უმოქმედობის საზომები
46 წლის ასაკში ჩატარებული კლინიკური გაზომვები გამოყენებული იქნა შეფასების ორი სისტემის შესაქმნელად – ერთია უფრო გრძელი, მეორე კი – უფრო მოკლე.
ერთ ვერსიაში გამოყენებული იყო 13 მაჩვენებელი, მათ შორის არტერიული წნევა, ქოლესტერინი, სისხლში შაქარი, ანთება და კორტიზოლი – ჰორმონი, რომელიც სტრესის დროს იმატებს.
უფრო მოკლე შეფასებითი სისტემა მხოლოდ იმ საზომებს მოიცავდა, რომელთა დახმარებით ხშირად კეთდება სხვადასხვა დაავადების პროგნოზი.
ორივე სისტემა ერთ მიმართულებას აჩვენებდა, რაც გამორიცხავდა იმის ალბათობას, რომ ერთი რომელიმე მაჩვენებელი შედეგზე გავლენას ახდენდა.
ფიზიკური უმოქმედობა შუახნის ასაკის ადამიანები სტრესს ზრდის
ადამიანები, რომლებიც ზრდასრულ ასაკში უმოქმედოდ რჩებოდნენ, საშუალო ასაკში დაახლოებით 18%-ით მეტ სტრესს განიცდიდნენ, ვიდრე ისინი, ვინც აქტიურობას ინარჩუნებდნენ.ზრდასრულებს, რომლებიც 31 წლის ასაკისთვის შეესაბამებოდნენ რეკომენდაციებს, მაგრამ 46 წლის ასაკში შეანელეს ტემპი, ასევე აღენიშნებოდათ დაახლოებით 10%-ით მეტი სტრესი.
„შედეგები მიუთითებს, რომ ფიზიკური აქტივობის მნიშვნელობა არ შემოიფარგლება მხოლოდ ცალკეული ცხოვრებისეული ეტაპებით; პირიქით, ზრდასრულ ასაკში რეგულარულმა ვარჯიშმა შეიძლება დაიცვას ორგანიზმი ხანგრძლივი სტრესის მავნე ზემოქმედებისგან“, – თქვა კვლევის ერთ-ერთმა ავტორმა.
ვარჯიში ორგანიზმის სისტემებს სტრესისგან იცავს
რეგულარულმა აქტივობამ, სავარაუდოდ, შეამცირა სტრესის დონე, რადგან ის ავარჯიშებდა რამდენიმე სისტემას ყოველდღიური დატვირთვის შემდეგ, უფრო სწრაფად აღდგენისთვის.
მეტაანალიზმა აჩვენა, რომ ვარჯიშის პროგრამებმა შეამცირა კორტიზოლის დონე და გააუმჯობესა ძილის ხარისხი ბევრ მონაწილეში.
უკეთესი ძილი და სტაბილური ჰორმონები გავლენას ახდენს სისხლში შაქრის, არტერიული წნევის და ანთების დონეზე, რომლებიც ასევე გათვალისწინებული იყო სტრესის შეფასებისას.
არ არსებობს ერთი კონკრეტული გზა, რომელიც ხსნის ყველა პრობლემას, მაგრამ მოძრაობა „ცვეთის“ უფრო დაბალ დონესთანაა დაკავშირებული.
აქტივობის გაზრდა შუახნის ასაკში
აქტივობის დონის ცვლილებას ჰქონდა მნიშვნელობა, რადგან ზრდასრული ადამიანებს, რომლებმაც შუახნის ასაკში ფიზიკური დატვირთვა გაზარდეს, სტრესის დამატებითი ტვირთი არ აღენიშნებოდათ.
ეს შედეგი მიანიშნებს, რომ სხეულმა გარკვეული მოქნილობა შეინარჩუნა მაშინაც კი, როდესაც წლების განმავლობაში მოძრაობაზე მეტად ჯდომა უწევდა.
„სტრესული ტვირთის თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია როგორც ფიზიკური აქტივობის რაოდენობა ახალგაზრდობაში, ასევე ზრდასრულ ასაკში“, – თქვა ავტორმა.
შედეგებმა არ აჩვენა, რა დონის აქტივობა აკომპენსირებს წარსულში მიღებულ ზიანს, თუმცა დაადასტურა, რომ რეკომენდაციების შედარებით მაღალ ასაკში დაცვა ამ ფაქტორთან კორელაციაშია.
მოძრაობა ხელს უწყობს სტრესისგან დაცვას
ბევრი ზრდასრული ადამიანისთვის ვარჯიში საუკეთესოა სტრესის შესამცირებლად, როდესაც ის რუტინად იქცევა და არ საჭიროებს ერთთვიან გმირულ ძალისხმევას.
რეკომენდაციის დაცვა შეიძლება მოიცავდეს სწრაფ სიარულს, ველოსიპედით სიარულს ან ცურვას იმ პირობით, რომ სხეული საკმარისად იმუშავებს იმისთვის, რომ გათბეს.
გულის დაავადების, დიაბეტის ან სახსრების ტკივილის მქონე ადამიანებს ხშირად სჭირდებათ მორგებული გეგმები და კლინიცისტებს შეუძლიათ დაეხმარონ უსაფრთხო ლიმიტების დადგენაში.
მთავარი დასკვნა მარტივია: სტაბილური ფიზიკური აქტივობა შეიძლება წლების შემდეგ სტრესის შემცირებაში გადაიზარდოს. ფინურმა კვლევამ უმოქმედობის ხანგრძლივი პერიოდები – და არა მოკლე შესვენებები – დააკავშირა გაზომვად სტრესულ დატვირთვასთან შუახნის ასაკში.
ამასთან, მტკიცებულებები მიუთითებს, რომ მნიშვნელოვანია, ფიზიკური აქტივობა ყოველ ეტაპზე ჩვენი ცხოვრების განუყოფელი ნაწილი იყოს.
* * *
სტატიაზე ყველა საავტორო უფლება დაცულია. მისი სრულად ან ნაწილობრივ გამოქვეყნების შემთხვევაში მის დასაწყისში მიუთითეთ – ” წყარო: www.goodlife.ge ”
